భారత రాజ్యాంగం – ప్రజల హక్కులకు ఆయుధం, దేశానికి ప్రాణం
భారత దేశం ఒక గొప్ప దేశం. భిన్నమైన భాషలు, మతాలు, కులాలు, సంస్కృతులు ఉన్నా అందరినీ ఒకే తాడుతో కట్టిపడేసింది ఒక్కటే – అదే భారత రాజ్యాంగం. ఈ రాజ్యాంగం ఒక పుస్తకం మాత్రమే కాదు. ఇది కోట్లాది మంది భారతీయుల ఆశల ప్రతిబింబం. అన్యాయం చేయబడినవాడికి ధైర్యం ఇచ్చే శక్తి. బలహీనుడికి రక్షణ ఇచ్చే కవచం. ప్రశ్నించగలిగే హక్కు ఇచ్చే ఆయుధం.
బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో భారతీయులు స్వేచ్ఛ లేకుండా, హక్కులు లేకుండా బతికారు. మనమే మన దేశాన్ని పాలించుకోవాలి, మనకే చట్టాలు ఉండాలి, మన గౌరవాన్ని మనమే కాపాడుకోవాలి అనే ఆలోచన నుంచి రాజ్యాంగ నిర్మాణం మొదలైంది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత కూడా దేశం ఎలా నడవాలి అనే దానికి ఒక బలమైన పునాది కావాలి. ఆ పునాదే భారత రాజ్యాంగం.
ఈ రాజ్యాంగాన్ని తయారు చేయడానికి సుమారు మూడేళ్ల పాటు రాజ్యాంగ సభ కష్టపడింది. ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల రాజ్యాంగాలను అధ్యయనం చేసి, భారత సమాజానికి సరిపోయే విధంగా నియమాలను రూపొందించారు. ఆ సభకు ప్రధాన శిల్పి డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్. ఆయన లేకపోతే ఈరోజు మనకు ఉన్న అనేక హక్కులు కలలో కూడా ఉండేవి కావు.
డా. అంబేద్కర్ ఒక కుల వ్యవస్థ బాధితుడు. చిన్నప్పటినుంచి అవమానాలు, అణచివేత, వివక్ష అనుభవించిన వ్యక్తి. అలాంటి మనిషి రాజ్యాంగాన్ని రాస్తే అది బలహీనుల పక్షానే ఉంటుందని అనుకోవడం సహజం. అందుకే భారత రాజ్యాంగం ప్రతి పేదవాడి, ప్రతి దళితుడి, ప్రతి మహిళ, ప్రతి మైనారిటీ, ప్రతి సామాన్య పౌరుడి రక్షణ కోసం నిలబడింది.
రాజ్యాంగం ముందుమాట (Preamble)
రాజ్యాంగం ముందుమాటలోనే స్పష్టంగా చెబుతుంది – భారత్ ఒక సార్వభౌమ, సామ్యవాద, లౌకిక, ప్రజాస్వామ్య గణతంత్రం అని. అంటే మన దేశం ఎవరి ఆధీనంలో లేదు, ప్రజలే అధిపతులు. అందరూ సమానమే. మతం పేరుతో ఎవరికీ ప్రత్యేక అధికారం లేదు. న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సోదరభావం – ఇవే దేశానికి పునాది.
ఇదే రాజ్యాంగం గొప్పతనం. రాజ్యాంగం మనకు మౌలిక హక్కులు ఇచ్చింది. మాట్లాడే స్వేచ్ఛ, మతాన్ని అనుసరించే స్వేచ్ఛ, సమానత్వ హక్కు, జీవించే హక్కు, విద్య హక్కు, న్యాయం కోరే హక్కు – ఇవన్నీ పుస్తకంలో ఉన్న మాటలు కాదు. మన జీవితం కోసం ఉన్న ఆయుధాలు.
ఉదాహరణకి, ఒక ప్రభుత్వ అధికారి నీ మీద అన్యాయం చేస్తే, నువ్వు నేరుగా కోర్టుకు వెళ్లి ప్రశ్నించగలుగుతున్నావు అంటే దానికి కారణం రాజ్యాంగమే. ఒక పత్రిక నిజం రాస్తే, ప్రభుత్వం భయపడుతుంటే, దానికి మూలం రాజ్యాంగమే. ఒక పేదవాడు కూడా పోలీస్ స్టేషన్ లో FIR వేయగలడంటే, ఆ ధైర్యం ఇచ్చింది రాజ్యాంగమే.
ఇంకా రాజ్యాంగం మౌలిక కర్తవ్యాల గురించి కూడా చెబుతుంది. హక్కులు మాత్రమే కాదు, బాధ్యతలు కూడా ఉండాలి. దేశాన్ని గౌరవించడం, జాతీయ జెండాను అవమానించకపోవడం, సమాజంలో ఐక్యతను కాపాడడం, ప్రకృతిని రక్షించడం – ఇవన్నీ మన కర్తవ్యాలు.
ఈ రాజ్యాంగం లేకపోతే ఏమయ్యేది?
బలవంతుడే రాజు అయ్యేవాడు. డబ్బున్నవాడే చట్టం అయ్యేవాడు. కులం, మతం పేరుతో న్యాయం తూకం వేయబడేది. కానీ రాజ్యాంగం వచ్చి అన్నిటికీ ఒక గీత గీసింది: “చట్టం ముందు అందరూ సమానమే.”
ఇది కేవలం న్యాయ వ్యవస్థకే కాదు, రాజకీయ వ్యవస్థకూ పునాది. పార్లమెంట్, రాష్ట్ర అసెంబ్లీలు, రాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి, ముఖ్యమంత్రి – అందరూ రాజ్యాంగ పరిమితుల్లోనే పని చేయాలి. ఎవరు ఎంత పెద్దవాడైనా రాజ్యాంగానికి లోబడే.
అంటే పుస్తకం కాదు ముఖ్యమైనది – మన ఆచరణ. మనం రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించాలా లేదా అన్నదే దేశ భవిష్యత్తు.
మౌలిక హక్కులు - లోతైన విశ్లేషణ
రాజ్యాంగం మనకు ఇచ్చిన మౌలిక హక్కులు గురించి కొంచెం లోతుగా అర్థం చేసుకోవాలి. ఎందుకంటే చాలా మందికి ఇవి పుస్తకంలో ఉన్న పదాల్లాగా మాత్రమే కనిపిస్తాయి. కానీ నిజానికి ఇవి మన జీవితాన్ని నిలబెట్టే శ్వాసలాంటివి.
మొదటిది – సమానత్వ హక్కు: ఈ హక్కు చెబుతుంది: దేశంలో ఎవ్వరూ ఎక్కువ కాదు, ఎవ్వరూ తక్కువ కాదు. కులం, మతం, డబ్బు, భాష, లింగం – ఏ ఆధారంపైనైనా వివక్ష చూపకూడదు. ఒక చిన్న గ్రామంలో పుట్టిన పేదవాడికీ, ఒక పెద్ద నగరంలో పుట్టిన కోటీశ్వరుడికీ చట్టం ముందు ఒకే విలువ.
రెండోది – స్వేచ్ఛ హక్కు: మనకు మాట్లాడే హక్కు ఉంది. ఆలోచించే హక్కు ఉంది. ప్రశ్నించే హక్కు ఉంది. మన అభిప్రాయాన్ని చెప్పే హక్కు ఉంది. ప్రభుత్వం తప్పు చేస్తే “ఇది తప్పు” అని చెప్పే ధైర్యం మనకు ఉందంటే, దానికి మూలం రాజ్యాంగమే.
మూడోది – మత స్వేచ్ఛ: భారతదేశం అనేక మతాల సమాహారం. ఎవరి దేవుణ్ణి వారు ప్రార్థించుకోవచ్చు. ఎవరి నమ్మకాన్ని వారు అనుసరించుకోవచ్చు. ప్రభుత్వం ఏ మతానికీ వైపు తలవంచదు, ఏ మతానికీ శత్రువుగా ఉండదు. అందుకే భారత్ లౌకిక దేశం.
నాలుగోది – జీవించే హక్కు: ఇది కేవలం శ్వాస తీసుకోవడం కాదు. గౌరవంగా జీవించే హక్కు. ఆకలితో చావకుండా ఉండే హక్కు. అవమానాలు లేకుండా బతికే హక్కు. విద్య, ఆరోగ్యం, ఉపాధి – ఇవన్నీ ఈ హక్కుతో అనుసంధానమై ఉన్నాయి.
ఇలా మౌలిక హక్కులు మనకు ధైర్యం ఇస్తాయి. కానీ హక్కులతో పాటు కర్తవ్యాలు కూడా ఉండాలి అని రాజ్యాంగం చెబుతుంది. దేశాన్ని ప్రేమించడం, జాతీయ ఐక్యతను కాపాడడం, ఇతరుల హక్కులను గౌరవించడం – ఇవన్నీ మన బాధ్యతలు.
డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్: ఒక పోరాటం, ఒక విప్లవం
అంబేద్కర్ ఒక వ్యక్తి మాత్రమే కాదు. ఆయన ఒక యుగం. ఒక పోరాటం. ఒక విప్లవం. చిన్నప్పటినుంచి ఆయన అనుభవించిన కుల వివక్ష ఆయన మనసులో అగ్ని పెట్టింది. ఆ అగ్ని ఆయనను చదివించింది. విదేశాలకు పంపించింది. చివరకు రాజ్యాంగ శిల్పిగా నిలబెట్టింది. ఆయన కల ఏమిటంటే – ఈ దేశంలో ఇకపై ఎవరూ కులం పేరుతో అవమానించబడకూడదు.
అందుకే రాజ్యాంగంలో అంటరానితనం నిషేధించారు. సమానత్వాన్ని మూల సూత్రంగా పెట్టారు. రిజర్వేషన్లు ప్రవేశపెట్టారు. ఇవన్నీ ఎవరికైనా దానం కాదు. శతాబ్దాల అన్యాయానికి పరిహారం.
న్యాయ వ్యవస్థ గురించి కూడా మాట్లాడాలి. కోర్టులు రాజ్యాంగ రక్షకులు. ప్రభుత్వం తప్పు చేస్తే ఆపేది కోర్టులే. ఒక చట్టం రాజ్యాంగానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటే, దాన్ని రద్దు చేసే అధికారం కోర్టులకు ఉంది. ఇది ప్రజాస్వామ్యానికి కవచం.
యువత మరియు రాజ్యాంగం
ఈ రోజుల్లో ప్రమాదం ఏమిటంటే – రాజ్యాంగాన్ని ఒక పార్టీకి చెందిన పుస్తకం లాగా చూస్తున్నారు కొందరు. లేదా ఒక వర్గానికి ఉపయోగపడే ఆయుధంలా వాడుతున్నారు. కానీ రాజ్యాంగం ఎవరిదీ కాదు. అది ప్రజలది. అందరిదీ.
యువత రాజ్యాంగాన్ని తెలుసుకోవాలి. ఎందుకంటే రేపటి దేశాన్ని నడిపించేది వాళ్లే. సోషల్ మీడియా పోస్టుల కంటే, వదంతుల కంటే ముందుగా రాజ్యాంగం చదవాలి. అప్పుడు మాత్రమే ఎవరు నిజంగా ప్రజల పక్షంలో ఉన్నారో గుర్తించగలుగుతారు.
భారత రాజ్యాంగం ఒక గ్రంథం కాదు. అది ఒక జీవించే ఆత్మ. మన రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించడమే నిజమైన దేశభక్తి. జెండా ఎగరవేయడమే కాదు, చట్టాన్ని గౌరవించడమే దేశ సేవ. అంబేద్కర్ గారి కలగన్న సమానత్వాన్ని ఆచరించడమే ఆయనకు నిజమైన నివాళి.
