భారత రాజ్యాంగం – చరిత్ర, నిర్మాణం, ప్రాముఖ్యత
భారత రాజ్యాంగం అనేది మన దేశానికి పరమోన్నత చట్టం. ఇది కేవలం ఒక పుస్తకం మాత్రమే కాదు, కోట్లాది మంది భారతీయుల ఆశలు, కలలు, హక్కులు, గౌరవానికి ప్రతీక. దేశం ఎలా పాలించబడాలి, ప్రజలకు ఎలాంటి హక్కులు ఉండాలి, ప్రభుత్వానికి ఎంతవరకు అధికారాలు ఉండాలి అనే విషయాలను స్పష్టంగా నిర్దేశించే మహత్తర గ్రంథం ఇది.
భారతదేశంలో ప్రతి పౌరుడు గౌరవంగా జీవించడానికి, స్వేచ్ఛగా ఆలోచించడానికి, న్యాయాన్ని పొందడానికి రాజ్యాంగమే ఆధారం. ఈ రాజ్యాంగం లేకపోతే మన దేశంలో చట్టపాలన ఉండేది కాదు. బలవంతులే పాలకులయ్యేవారు.
భారత రాజ్యాంగం అవసరం ఎందుకు వచ్చింది?
బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో భారతీయులు స్వేచ్ఛ లేకుండా జీవించారు. తమ దేశంలోనే బానిసలుగా ఉండాల్సి వచ్చింది. నిర్ణయాలు అన్నీ విదేశీయుల చేతుల్లో ఉండేవి. భారతీయులకు సమాన హక్కులు లేవు. విద్య, ఉద్యోగాలు, న్యాయం అన్నీ పరిమితంగా ఉండేవి.
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత దేశం స్వేచ్ఛగా మారినా, సరైన నియమాలు లేకపోతే గందరగోళం ఏర్పడే ప్రమాదం ఉండేది. అందుకే ఒక బలమైన చట్టపరమైన పునాది అవసరమైంది. ప్రజల హక్కులను రక్షించే, ప్రభుత్వాన్ని నియంత్రించే వ్యవస్థ కావాలి అనే ఆలోచన నుంచే రాజ్యాంగ నిర్మాణం మొదలైంది.
రాజ్యాంగం ప్రజలకు భద్రత, సమానత్వం, న్యాయం అందించేందుకు రూపొందించబడింది.
రాజ్యాంగ సభ ఏర్పాటు
1946లో భారత రాజ్యాంగ సభ ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ సభలో దేశంలోని అన్ని వర్గాల ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు. ముస్లింలు, హిందువులు, దళితులు, గిరిజనులు, మహిళలు, పేదలు – అందరి అభిప్రాయాలు వినిపించబడ్డాయి.
ఈ సభ సుమారు 2 సంవత్సరాలు 11 నెలలు 18 రోజులు కృషి చేసి రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించింది. ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల రాజ్యాంగాలను అధ్యయనం చేసి భారత పరిస్థితులకు అనుగుణంగా చట్టాలు తయారు చేశారు.
రాజ్యాంగ నిర్మాణ ప్రక్రియ
రాజ్యాంగ రచన చాలా క్లిష్టమైన పని. ప్రతి అంశంపై దీర్ఘ చర్చలు జరిగాయి. చిన్న విషయానికీ పెద్ద వాదనలు జరిగేవి. ప్రతి నిర్ణయం ప్రజల భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేసే విధంగా తీసుకున్నారు.
చిన్న వర్గాలకు అన్యాయం జరగకుండా, పెద్ద వర్గాలు దుర్వినియోగం చేయకుండా సమతుల్యత పాటించారు.
1950 జనవరి 26న భారత రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చింది. ఈ రోజున భారతదేశం గణతంత్ర దేశంగా మారింది.
డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ పాత్ర
డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ భారత రాజ్యాంగానికి ప్రధాన శిల్పి. ఆయన చిన్నప్పటి నుంచే కుల వివక్షను అనుభవించారు. నీళ్లు తాగడానికి కూడా అనుమతి లేని పరిస్థితుల్లో ఆయన ఎదిగారు.
అలాంటి పరిస్థితుల నుంచి ఎదిగి విదేశాల్లో చదువుకుని గొప్ప న్యాయవేత్తగా, ఆర్థికవేత్తగా మారారు. ఆయన జీవిత లక్ష్యం సామాజిక న్యాయం.
అంబేద్కర్ గారు రాజ్యాంగంలో సమానత్వం, స్వేచ్ఛ, గౌరవం అనే విలువలను బలంగా స్థాపించారు. అంటరానితనాన్ని నిషేధించారు. రిజర్వేషన్ వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు.
అందుకే ఆయనను భారత రాజ్యాంగ పితామహుడిగా గౌరవిస్తాం.
ప్రాంబుల్ – రాజ్యాంగ హృదయం
ప్రాంబుల్ అనేది రాజ్యాంగానికి ఆత్మ. ఇందులో దేశ లక్ష్యాలు స్పష్టంగా పేర్కొనబడ్డాయి.
భారత్ ఒక సార్వభౌమ, సామ్యవాద, లౌకిక, ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర దేశం అని ఇందులో ఉంది.
న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సోదరభావం – ఇవే దేశ పునాదులు అని ప్రాంబుల్ చెబుతుంది.
రాజ్యాంగ నిర్మాణం
భారత రాజ్యాంగంలో ప్రస్తుతం 25 భాగాలు, 12 షెడ్యూల్స్, 400కి పైగా ఆర్టికల్స్ ఉన్నాయి.
ఇందులో కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, న్యాయవ్యవస్థ, ఎన్నికల కమిషన్ వంటి వ్యవస్థల పనితీరును స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు.
రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత
రాజ్యాంగం మన దేశానికి స్థిరత్వాన్ని ఇచ్చింది. ప్రభుత్వ మార్పులు వచ్చినా దేశ విధానం మారకుండా ఉంటుంది.
ఇది ప్రజలకు భద్రత ఇస్తుంది. ప్రభుత్వానికి పరిమితులు పెడుతుంది. అధికార దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకుంటుంది.
పేదవాడు కూడా కోర్టుకు వెళ్లి న్యాయం పొందగలడంటే అది రాజ్యాంగం వల్లే.
రాజ్యాంగం మరియు సామాజిక న్యాయం
భారత సమాజంలో అనేక వర్గాలు వెనుకబడ్డాయి. వారికి సమాన అవకాశాలు కల్పించేందుకు రాజ్యాంగం ప్రత్యేక నిబంధనలు చేసింది.
రిజర్వేషన్లు, సంక్షేమ పథకాలు, విద్యా అవకాశాలు – ఇవన్నీ సామాజిక న్యాయం కోసం.
రాజ్యాంగం మరియు రాజకీయ వ్యవస్థ
ప్రధానమంత్రి, రాష్ట్రపతి, ముఖ్యమంత్రి, ఎమ్మెల్యేలు – అందరూ రాజ్యాంగ పరిమితుల్లోనే పని చేయాలి.
ఎవరు ఎంత పెద్ద నాయకుడైనా చట్టానికి లోబడే.
ప్రస్తుత కాలంలో రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత
నేటి కాలంలో తప్పుడు ప్రచారం, ద్వేష రాజకీయాలు పెరుగుతున్నాయి. అలాంటి పరిస్థితుల్లో రాజ్యాంగ విలువలు మరింత అవసరం.
సహనం, సహజీవనం, సమానత్వం – ఇవే దేశాన్ని కాపాడతాయి.
ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత
రాజ్యాంగాన్ని కేవలం ప్రభుత్వం మాత్రమే కాదు, ప్రతి పౌరుడు గౌరవించాలి.
ఇతరుల హక్కులను గౌరవించడం, చట్టాన్ని పాటించడం మన కర్తవ్యం.
ముగింపు
భారత రాజ్యాంగం ఒక చట్టపుస్తకం కాదు. అది మన జీవన మార్గదర్శిని. మన స్వేచ్ఛకు కవచం. మన గౌరవానికి పునాది.
అంబేద్కర్ గారి కల – సమానత్వం, న్యాయం, గౌరవం – ఇవి అమలవ్వాలంటే ప్రతి భారతీయుడు రాజ్యాంగాన్ని తెలుసుకోవాలి, పాటించాలి.
రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించడమే నిజమైన దేశభక్తి.
ఇంకా చదవండి: భారత రాజ్యాంగం మౌలిక హక్కులు© 2026 Gadget Health World | All Rights Reserved
